Ασή Γωνιά Χανίων NOTIA

Η Ασή Γωνιά βρίσκεται στα νοτιοανατολικά του Δήμου Αποκορώνου σε υψόμετρο 418 μέτρων, σε μια πλαγιά του όρους Ομανιτέ, γνωστό στους ντόπιους ως Ασηγωνιώτικη μαδάρα. Λόγω της δυσπρόσιτης θέσης του χωριού στο βάθος του Ασηγωνιώτικου φαραγγιού, ο οικισμός ονομάστηκε Γωνιά, ονομασία που αναφέρεται ως Gognia από τον Barozzi το 1577 και Gognà από τον Καστροφύλακα το 1583. Μετά την κατάκτηση της περιοχής από τους Οθωμανούς το 1646 το χωριό ονομάστηκε Μέσα ή Έσω Γωνιά (İçeri Gonya), αλλά αργότερα μετονομάστηκε Ασή Γωνιά, ώστε να αποτυπώνει τον ατίθασο χαρακτήρα των κατοίκων του («ασή» στα τουρκικά σημαίνει «ανυπότακτος»).

Πιστό στο όνομα του, το χωριό έπαιξε σημαντικό ρόλο στους αγώνες των χριστιανών της Κρήτης κατά των Οθωμανών. Τον Αύγουστο του 1866 συνεδρίασε στην Ασή Γωνιά η Παγκρήτια Επαναστατική Συνέλευση, ενώ τον Φεβρουάριο του 1867 εγκαταστάθηκε εκεί η «Προσωρινή Κυβέρνηση Κρήτης». Η επανάσταση αυτή έληξε τον Δεκέμβριο του 1868, όταν τα μέλη της προσωρινής κυβέρνησης εξέδωσαν στον Χαϊνόσπηλιο, ένα σπήλαιο νοτιοδυτικά του χωριού, ψήφισμα με τίτλο «Ένωση ή Θάνατος». Περίπου τριάντα χρόνια αργότερα, τον Οκτώβριο του 1895 εγκαταστάθηκε στην Ασή Γωνιά η Μεταπολιτευτική Επιτροπή, η οποία κατάφερε με την υποστήριξη των ντόπιων να απωθήσει επανειλημμένα τη χωροφυλακή και τα οθωμανικά στρατεύματα από την περιοχή. Κατά τις δύσκολες αυτές εποχές το χωριό δεν προσέφερε μόνο το δυσπρόσιτο περιβάλλον του, αλλά και σημαντικές προσωπικότητες που διακρίθηκαν για την εθνική τους δράση. Οι καπετάνιοι Νικόλαος Πετράκης (Πετρονικόλας) και Μάρκος Πετράκης (Πετρομάρκος) ξεχώρισαν για τη δράση τους κατά των Οθωμανών, ενώ ο Παύλος Γύπαρης, ο Στυλιανός Κοκκινάκης και Μιχάλης Μελαδάκης για τη συμμετοχή τους στους εθνικούς αγώνες στη Μακεδονία και την Ήπειρο.